إِنَّا مَكَّنَّا لَهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ وَءَاتَيْنَـٰهُ مِن كُلِّ شَىْءٍ سَبَبًا﴿۸۴﴾

به او در زمین نیرو و قدرت دادیم و از هر موردی وسیله‌ای در اختیارش قرار دادیم.

فَأَتْبَعَ سَبَبًا﴿۸۵﴾

او هم وسیله‌ای را [برای سفر‌] پی گرفت.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًا ۗ قُلْنَا يَـٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِمَّآ أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّآ أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا﴿۸۶﴾

[حرکت کرد‌] تا اینکه [در ساحل دریا‌] به محلّ فرو رفتن آفتاب رسید؛ تصوّر کرد خورشید در دریایی [تیره و‌] گل‌آلود غروب می‌کند و در آن منطقه گروهی را مشاهده کرد؛ گفتیم: ای ذوالقرنین، [به اختیار خودت‌] یا بر آنان سخت می‌گیری یا به نیکویی میانشان رفتار می‌کنی.

قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًا نُّكْرًا﴿۸۷﴾

گفت: هر که ستم کند، مجازاتش خواهیم کرد، آنگاه به سوی ‌صاحب‌اختیارش بازگردانده می‌شود و به مجازاتی غیرعادی گرفتارش خواهد کرد.

وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَـٰلِحًا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا﴿۸۸﴾

و هر که ایمان آرد و به شایستگی عمل کند، نیکویی، پاداشی برای اوست، و از جانب خود نیز دستور آسانی در مورد او خواهیم داد(۱).

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا﴿۸۹﴾

باز هم وسیله‌ای را [برای سفر‌] پی گرفت.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا﴿۹۰﴾

[به سیر ادامه داد‌] تا اینکه رسید به محلّ برآمدن آفتاب و مشاهده کرد که آفتاب بر قومی می‌تابد که هیچ گونه پوششی در برابر آن در اختیارشان قرار نداده بودیم.

كَذَٰلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا﴿۹۱﴾

[داستان ذوالقرنین‌] چنین بود؛ و ما از امکاناتی که داشت آگاه بودیم.

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا﴿۹۲﴾

باز هم وسیله‌ای را [برای سفر‌] پی گرفت.

حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ بَيْنَ ٱلسَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْمًا لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا﴿۹۳﴾

تا به میان دو کوه رسید؛ مقابل آن گروهی [عقب مانده‌] را دید که به آسانی مفهوم هیچ سخنی را درک نمی‌کردند.

قَالُوا۟ يَـٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰٓ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا﴿۹۴﴾

گفتند: ای ذوالقرنین، یأجوج و مأموج(۱) در این سرزمین تبهکارند، آیا ممکن است هزینه‌ای در اختیار تو قرار دهیم تا سدّی میان ما و آنان ایجاد کنی؟

قَالَ مَا مَكَّنِّى فِيهِ رَبِّى خَيْرٌ فَأَعِينُونِى بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا﴿۹۵﴾

ذوالقرنین گفت: امکاناتی که ‌صاحب‌اختیارم به من عطا کرده، بهتر [از کمک مالی شما‌] است، ولی به نیرو[ی انسانی‌] مرا یاری کنید تا میان شما و آنها سدّ محکمی ایجاد کنم.

ءَاتُونِى زُبَرَ ٱلْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ ٱلصَّدَفَيْنِ قَالَ ٱنفُخُوا۟ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَعَلَهُۥ نَارًا قَالَ ءَاتُونِىٓ أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا﴿۹۶﴾

قطعاًت(۱) [سنگ‌] آهن را برای من [از کوه به اینجا‌] حمل کنید؛ چون میان دو کوه را انباشته و همسطح ساخت، گفت: [آتش بیفروزید و در آن‌] بدمید؛ تا اینکه آن را گداخت، سپس گفت: [سنگ مس‌] نزد من بیاورید تا مس گداخته بر آن ریزم.

فَمَا ٱسْطَـٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًا﴿۹۷﴾

[با ایجاد آن سدّ، اقوام وحشی‌] نه می‌توانستند از آن بالا روند و نه(۱) بر آن نقب بزنند.